Bão, hạn hán và cháy
Năm 2020 và 2022, các khu thí điểm bị ảnh hưởng bởi chuỗi bão, hạn hán khắc nghiệt và một phần thậm chí cháy — đòi hỏi trồng dặm đáng kể, nhưng cũng làm nổi bật tầm quan trọng của chất lượng cây giống.
EbA tại vùng Bắc Trung Bộ
Một giải pháp thích ứng dựa vào hệ sinh thái (EbA) độc đáo — phục hồi lá chắn ven biển của tự nhiên chỉ bằng các loài cây bản địa.
Thách thức
Với hơn 3.200 km bờ biển, Việt Nam rất dễ bị tổn thương trước các tác động của biến đổi khí hậu. Những cơn bão tàn khốc thường xuyên đổ bộ vào vùng Bắc Trung Bộ (NCC) và gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đến đời sống con người và nền kinh tế — đặc biệt là đối với các cộng đồng yếu thế và nông dân sống gần bờ biển.
Những cánh rừng ven biển nguyên vẹn, giàu đa dạng sinh học có chức năng phòng hộ thiết yếu và giảm nhẹ tác động của bão nhiệt đới, cùng nhiều dịch vụ hệ sinh thái khác. Nhưng sau nhiều thập kỷ bị khai thác quá mức, các hệ sinh thái dễ tổn thương này phần lớn đã suy thoái; chúng không thể tự phục hồi và rất cần các nỗ lực phục hồi chủ động. Ước tính khoảng 500.000 ha đang ở các mức độ suy thoái khác nhau, và biến đổi khí hậu tiếp tục làm trầm trọng thêm tình trạng của nhiều khu vực bị suy thoái nặng.
Hỗ trợ dự án
Từ tháng 4 năm 2018 đến tháng 12 năm 2025, dự án phục hồi "Thích ứng dựa vào hệ sinh thái (EbA) tại vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam: Phục hồi và Đồng quản lý Cồn cát và Rừng ngập mặn suy thoái" đã nhận được hỗ trợ tài chính từ Sáng kiến Khí hậu Quốc tế của CHLB Đức (IKI).
Đây là nỗ lực quan trọng đầu tiên nhằm phục hồi các diện tích lớn rừng phòng hộ ven biển suy thoái trên cồn cát và vùng đất cát. Đội ngũ của Unique và IREN thuộc Đại học Huế — sau này là HUSTA, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thừa Thiên Huế — đã phát triển thành công mô hình EbA, dựa trên kiến thức địa phương và khoa học sâu rộng về hệ sinh thái dễ tổn thương, giàu đa dạng này.
Mô hình
Mô hình phục hồi chỉ sử dụng các loài cây bản địa, tuân theo thành phần loài và đặc điểm sinh trưởng tự nhiên được tìm thấy ở các mảng rừng tự nhiên còn sót lại tại các tỉnh dự án.
Các khu vực thuộc về cộng đồng đối tác sống chủ yếu bằng nông nghiệp tự cung tự cấp và đánh bắt cá. Các khu phục hồi được phân loại là rừng phòng hộ, chỉ được phép khai thác lâm sản ngoài gỗ (NTFP) — như tinh dầu, dầu ăn được và cây dược liệu.
Sau khi gieo ươm hơn 600.000 cây giống, mô hình được thí điểm trên 450 ha tại Thừa Thiên Huế, Quảng Trị và Quảng Bình. Thêm 50 ha rừng ngập mặn được trồng tại đầm phá Tam Giang — nâng cao đa dạng sinh học của đầm phá lớn nhất Đông Nam Á và tạo môi trường sinh sản cho hệ động thực vật thủy sinh.
Bài học kinh nghiệm
Những trở ngại thực tế đã định hình lại mô hình — và khiến nó vững vàng hơn.
Năm 2020 và 2022, các khu thí điểm bị ảnh hưởng bởi chuỗi bão, hạn hán khắc nghiệt và một phần thậm chí cháy — đòi hỏi trồng dặm đáng kể, nhưng cũng làm nổi bật tầm quan trọng của chất lượng cây giống.
Chất lượng cây giống được cải thiện rõ rệt đã chứng tỏ là yếu tố then chốt cho khả năng sống trên các lập địa khắc nghiệt với hàm lượng dinh dưỡng cực thấp, độ mặn cao, hạn hán và ngập úng. Điều này dẫn đến vườn ươm kiểu mẫu Cam Lộ.
Việc giám sát đã cho thấy sự khác biệt về khả năng phù hợp phục hồi giữa 15 loài ban đầu, cũng như tầm quan trọng của giá thể và nấm cộng sinh, phân bón, chuẩn bị trồng, hậu cần và chăm sóc sau trồng.
Thách thức chính là xác định các khu vực phục hồi phù hợp và huy động thêm nguồn vốn, do nguồn lực công cho rừng phòng hộ vẫn còn hạn chế. Những đối tác tư nhân đầu tiên hiện đang hỗ trợ việc nhân rộng.
Với sự hỗ trợ tiếp theo của IKI, đội ngũ đã hợp tác với vườn ươm Cam Lộ tại Quảng Trị để cung cấp cây giống trồng dặm chất lượng cao cho những lập địa khắt khe nhất.
Nhân rộng
Unique Việt Nam và đối tác vườn ươm Cam Lộ cam kết tiếp tục thúc đẩy việc nhân rộng giải pháp dựa vào thiên nhiên khả thi này cho thích ứng dựa vào hệ sinh thái của rừng ven biển trên cạn tại Việt Nam.
Những đối tác khu vực tư nhân đầu tiên góp phần vào việc nhân rộng là quỹ TreesForAll của Hà Lan và PrimaKlima của Đức.
Đối tác & nhà hỗ trợ